Paspoort

Article sections

    Het idee dat je onder de bescherming van je eigen vorst valt, terwijl je in het land van een andere vorst bent, bestaat waarschijnlijk al sinds landen en hun heersers bestaan.

    Paspoort in Engeland

    Sinds de 15e eeuw krijgen Engelsen een document mee om in het buitenland te kunnen aantonen wie zij zijn. Sinds 1540 wordt hiervoor de naam ‘passport’ gebruikt. Het is niet duidelijk of de naam komt van het passeren van een haven (pass a port) of de poort van een stad (‘porte’ in het Frans).

    De paspoorten werden gebruikt bij het maken van een Grand Tour, handelsreizen en transporten van soldaten in het buitenland. (ook paspoort als je ging werken in het buitenland?) Tot 1772 werden paspoorten geschreven in het Latijns of Engels. Daarna werden ze tot 1858 opgesteld in het Frans, de taal van diplomaten.

    Een paspoort werd getekend door de koning(in). Vanaf 1794 worden paspoorten verstrekt en getekend door Secretary of State for Foreign Affairs (Minister van Buitenlandse Zaken, zie overzicht op Wikipedia). In een register staan alle paspoorten die sindsdien zijn verstrekt. Dit register is te raadplegen bij The National Archives in Kew (Londen).

    Tot begin 20ste eeuw was het niet noodzakelijk om te reizen met een paspoort.

    Paspoort in Nederland

    Deze passage is toegevoegd omdat we als TMS-ers ook wel eens Nederlandse gegoede burgerij uitbeelden.

    In Nederland namen reizigers ook ‘aanbevelingsbrieven’ mee als ze naar het buitenland gingen. Deze reisdocumenten werden verstrekt door de koning(in).

    In de Bataafse Republiek (1795-1806) werden paspoorten verstrekt door steden, want toen was er geen koning (voorbeeld: de in Londen geboren David George Roman(d) (1768-1840) kreeg in 1796 van de stad Amsterdam een paspoort verleend om via Frankrijk naar Zwitserland te reizen; zie bron 6).
    Tijdens het Koninkrijk Holland (1806-1810) tekende Lodewijk Napoleon Bonaparte de paspoorten; daarna (1806-1813) door Napoleon, als keizer van het Franse rijk.
    Let op: de grenzen van Nederland verschoven voortdurend in de Franse tijd. (voorbeeld: Ottersum in het huidige Noord-Limburg was afwisselend Nederlands, Pruisisch en Frans). (voorbeeld: de Zeeuwse eilanden werden geleidelijk ingenomen door de Fransen, zie bron 9)

    In 1813 voerde Willem I, die sinds dat jaar weer koning was, de Paspoortwet in:
    “In aanmerking nemende de noodzakelijkheid om, in een tijdstip, dat de Nederlanden wederom, zoo als van ouds, door den koophandel verlevendigd en door vele vreemdelingen bezocht zullen worden, vaste bepalingen te maken omtrent het werk der paspoorten, ende willende bij de regeling daarvan, eensdeels in acht nemen wat de veiligheid van den staat en de goede orde eisschen, maar ook, aan den anderen kant, alles vermijden, wat eenigzins zweemt naar dien geest van kwelling en inquisitie, die de overheersching dezer laatste jaren gekenmerkt heeft.”

    Iedere Nederlander kon op basis van deze wet vrij reizen in eigen land, maar men moest een paspoort aanvragen wanneer men naar het buitenland reisde. Het paspoort was net groter dan een A4-tje en was uit naam van de Nederlandse koning in het Frans uitgegeven. Op het document stonden de uiterlijke kenmerken van de persoon in kwestie beschreven, zoals de lengte, de haarkleur en de kleur van de ogen, want pasfoto’s bestonden nog niet. Ondanks deze wet waren aan het begin van de 20e eeuw maar weinig mensen in het bezit van een paspoort.

    Bronnen:
    [1] Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Passport en https://en.wikipedia.org/wiki/British_passport
    [2] The Guardian “A brief history of the passport: from a royal letter to a microchip”, https://www.theguardian.com/travel/2006/nov/17/travelnews
    [3] Home Office “A history of the UK passport”, https://homeofficemedia.blog.gov.uk/2017/12/22/a-history-of-the-uk-passport/
    [4] https://isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-het-paspoort-in-nederland
    [5] http://www.artikel24.nl/artikel/212-De-geschiedenis-van-het-paspoort.html
    [6] online discussie van genealogen over paspoorten, https://www.stamboomforum.nl/genealogie/2/60661/0/bewijs_van_nederlanderschap_paspoort_of_id_papieren_rond_1800
    [7] verslag van een diapresentatie over geschiedenis van het paspoort https://hillegomlisse1990.probus-nederland.nl/verslag-vergadering-30-5-2017/
    [8] Verslag behandeling wijziging Paspoortwet, Tweede Kamer nr 91, 2 juni 2016
    [9] Inlijving door de Fransen van Zeeland: Zeeuws-Vlaanderen vanaf 1795 (zie kaarten, https://atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=4806 en http://resources.huygens.knaw.nl/bataafsfransetijd/Kaarten/Kaart_5), Walcheren eind 1809 (zie kaarten, https://adel-van-het-koninkrijk-holland.webnode.nl/adel/ en https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_Kingdom_of_Holland_1807-nl.jpg), Zuid-Beveland en Schouwen-Duiveland in 1810.

    in Tijdgeest